Zie je ’s avonds iets wegschieten langs de schutting, vind je knaagsporen aan een plantenbak of liggen er donkere, spoelvormige keutels bij de composthoop? Dan heb je vrijwel zeker ratten in de tuin. Bruine ratten voelen zich ergens thuis zodra er voedsel, water en een schuilplek bij elkaar liggen, en die combinatie is in een gemiddelde Nederlandse achtertuin zo gevonden.
Ratten in de tuin herkennen aan deze signalen
Voordat je aan de slag gaat met bestrijden, is het slim om zeker te weten dat het om ratten gaat en niet om muizen of een andere bewoner van de border. Rattenkeutels zijn ongeveer 1,5 tot 2 centimeter lang, spoelvormig en donkerbruin tot zwart. Je vindt ze vaak op vaste plekken, bij een hol of langs een looproute. Ratten houden van vaste paden langs muren en schuttingen, waardoor je daar na verloop van tijd een donkere, vettige veegstreep ziet ontstaan van hun vacht.
Een rattenhol herken je aan een opening van zo’n 6 tot 9 centimeter doorsnee, vaak bij de voet van een schutting, onder een schuur of tussen de wortels van een struik. Zie je kleinere, nettere gaatjes van hooguit een centimeter, dan heb je eerder met muizen te maken. Ook knaagsporen aan houten schuurtjes, plantenbakken of kabels wijzen op ratten, net als aangevreten groenten in de moestuin of weggegraven bloembollen.
Hoeveel ratten kun je eigenlijk verwachten
Een vrouwtjesrat is ongeveer drie weken drachtig en werpt gemiddeld 6 tot 10 jongen per keer, met tot wel vijf worpen per jaar als de omstandigheden gunstig zijn. Daardoor kan een los rattenpaar in een tuin binnen een jaar uitgroeien tot een forse kolonie. Dat is meteen de reden waarom je bij de eerste sporen al actie onderneemt in plaats van af te wachten.
Waarom heb je ratten in de tuin
Ratten komen niet zomaar je tuin binnen, ze reageren op drie dingen: eten, drinken en een veilige schuilplek. Zodra een van die drie structureel aanwezig is, is de kans groot dat je op een gegeven moment ratten in de tuin ziet lopen. Veel mensen denken bij oorzaken meteen aan rommel, maar ook een keurig onderhouden tuin met een vijver of regenton kan aantrekkelijk zijn.
- Vogelvoer dat onder een voederhuisje op de grond valt en blijft liggen
- Een open composthoop met etensresten, vlees of zuivel erin
- Fruit dat van bomen valt en op het gras blijft liggen
- Een vijver, regenton of ander open water om te drinken
- Dicht struikgewas, een houtstapel of een rommelhoek om in te schuilen
- Kattenvoer of hondenvoer dat buiten blijft staan
Vooral de combinatie van water en voedsel is funest. Een regenton zonder deksel of een vijver zonder overkapping fungeert als drinkplek, terwijl een dichte haag of een stapel plantenbakken net genoeg beschutting geeft om overdag veilig te schuilen. Wil je je tuin structureel minder aantrekkelijk maken, kijk dan ook kritisch naar dichte, lage begroeiing; met de juiste keuze aan struiken voor in de tuin houd je het groen aantrekkelijk zonder dat het een rattenhotel wordt.
Risico’s en schade door ratten in de tuin
Ratten knagen aan zowat alles wat in de weg zit: kunststof regentonnen, kabels, houten schuttingen en zelfs isolatiemateriaal rond leidingen. Die schade blijft niet beperkt tot de tuin, want ratten zoeken via kieren en leidingdoorvoeren ook de weg naar binnen, zeker als het kouder wordt. Daarnaast zijn ratten drager van ziektekiemen die via urine en uitwerpselen overdraagbaar zijn, zoals de ziekte van Weil. Vooral bij contact met stilstaand water waar ratten in hebben gedronken, loop je een reëel risico.
Ook materieel is de schade niet te onderschatten: een doorgeknaagde schuttingplank of een lekkende regenpijp door een rattenhol onder het fundament kost al snel een paar honderd euro aan herstel. Hoe eerder je ratten in de tuin signaleert, hoe kleiner de kans dat het zover komt.
Ratten in de tuin voorkomen
Preventie is verreweg de goedkoopste en effectiefste aanpak. Het komt neer op drie dingen: voedsel weghalen, water afdekken en schuilplekken opruimen. Een rat kan door een opening van ongeveer 2 centimeter naar binnen wringen, en wil je ook muizen buiten houden, dan houd je zelfs 0,5 centimeter als vuistregel aan bij het dichten van gaten en kieren.
- Ruim gevallen fruit, etensresten en gemorst vogelvoer dagelijks op
- Sluit de composthoop af met een deksel of gebruik een gesloten composttrommel
- Dek regentonnen en vijvers af of plaats een fijnmazig rooster
- Knip dichte struiken en klimop terug tot op zo’n 20 centimeter van de grond
- Stapel hout en bouwmateriaal niet tegen de schutting of schuur aan
- Dicht gaten in schuurtjes, kruipruimtes en onder schuttingen met gaas of cement
- Graaf bij een hardnekkig ondergravend probleem een greppel van ongeveer 30 centimeter diep langs de schutting en vul die met gaas of grind
Tip: controleer na het aanbrengen van maatregelen iedere paar weken of er nieuwe keutels of holen bijkomen, zo weet je snel of je aanpak werkt of dat je moet bijsturen.
Plaats je binnenkort een nieuwe erfafscheiding, dan is dat een mooi moment om meteen rattenwerend te bouwen door de onderkant af te werken met gaas. Kijk bij schutting plaatsen in je tuin naar de regels en het stappenplan, en neem de greppeloplossing meteen mee in de planning.
Ratten bestrijden, wat mag wel en wat niet
Op je eigen terrein mag je ratten bestrijden, maar het gebruik van gif is voor particulieren niet toegestaan, zowel binnen als buiten niet. Dat is geen vrijblijvend advies maar een wettelijke regel, bevestigd door het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen. Toch grijpt een flink deel van de mensen met overlast alsnog naar gif: onderzoek van Milieu Centraal en YouGov liet zien dat 42% van de mensen met muizenoverlast binnenshuis nog steeds een gifmiddel koopt, terwijl dat simpelweg niet mag. Bij aanhoudende rattenoverlast schakel je een professional in met het bedrijfscertificaat KPMB-knaagdierbeheersing, dat is verplicht voor wie beroepsmatig ratten bestrijdt. Meer achtergrond over de regels vind je op de pagina van Milieu Centraal over ratten.
Belangrijk om te weten: een val of klem plaatsen mag alleen op je eigen terrein. Zet je een val neer in het plantsoen, het park of de tuin van de buren, dan ben je in overtreding, ook al is de overlast voor jou net zo groot.
Vallen, klemmen en diervriendelijk vangen
Voor particulieren zijn klapvallen en vangkooien de meest gebruikte middelen. Een klapval doodt direct en is geschikt als je snel van een enkele rat af wilt, maar vraagt om zorgvuldige plaatsing buiten bereik van kinderen en huisdieren. Een vangkooi is diervriendelijker omdat de rat levend gevangen wordt, maar dan sta je voor de vraag wat je daarna doet: loslaten op een paar honderd meter afstand lost het probleem van de buurt niet op en is vaak weinig effectief, omdat de rat de weg snel terugvindt of elders opnieuw overlast veroorzaakt. Veel gemeenten en bestrijders raden daarom aan gevangen ratten te laten afmaken door een deskundige in plaats van ze vrij te laten.
Als lokaas werken pindakaas, stukjes chocolade of gedroogd fruit goed, omdat ratten sterk op geur afgaan. Vervang het lokaas elke paar dagen, want uitgedroogd aas trekt minder snel aan.
| Methode | Diervriendelijk | Geschikt voor | Let op |
|---|---|---|---|
| Klapval | Nee, doodt direct | Snel ingrijpen bij een enkele rat | Buiten bereik van kinderen en huisdieren plaatsen |
| Vangkooi | Ja, levend gevangen | Mensen die geen directe val willen | Vraagt een plan voor wat je met de rat doet |
| Preventie (afsluiten, opruimen) | Ja, geen dier gedood | Structurele oplossing op lange termijn | Werkt pas na een paar weken merkbaar |
| Professionele bestrijding | Wisselend per methode | Hardnekkige of grote overlast | Kies een bedrijf met KPMB-certificaat |
Natuurlijke vijanden inzetten tegen ratten
Een tuin die aantrekkelijk is voor natuurlijke vijanden van ratten, houdt de populatie vanzelf lager. Steenuilen, torenvalken en buizerds jagen op jonge ratten, en een nestkast op de juiste hoogte in een rustige hoek van een grotere tuin kan daarbij helpen. Ook een huiskat is een effectieve rattenjager, al wil je die juist soms liever niet in je tuin hebben vanwege andere overlast; kijk in dat geval bij katten weren uit de tuin hoe je dat diervriendelijk aanpakt zonder de rest van je tuinfauna te verstoren. Marters en bunzings pakken eveneens ratten, maar zijn in een gewone achtertuin minder eenvoudig te lokken dan vogels. Wil je sowieso meer variatie aan vogels aantrekken, dan is het de moeite waard om te kijken welke soorten in je regio voorkomen via vogels in de tuin, al let je dan wel extra op dat gemorst vogelvoer niet alsnog ratten aantrekt.
Ratten in moestuin, kippenhok en volkstuin
In een moestuin of volkstuin is de combinatie van losse grond, opgeslagen voer en gewassen een extra aantrekkelijke mix voor ratten. Bewaar potgrond, bloembollen en zaaigoed in afgesloten containers in plaats van open zakken, en oogst groenten tijdig zodat er niets blijft liggen om te verrotten. Bij een kippenhok is vooral het voer de boosdoener: gebruik een voederautomaat die pas opengaat als een kip erop gaat staan, en veeg gemorst voer dagelijks weg. Een volkstuincomplex heeft vaak een gezamenlijke verantwoordelijkheid, dus meld overlast ook bij het bestuur zodat de hele tuin collectief wordt aangepakt in plaats van alleen jouw eigen perceel.
Wanneer heb je het meeste last van ratten in de tuin
Rattenoverlast is het hele jaar mogelijk, maar neemt duidelijk toe zodra de avonden kouder worden. Vanaf de herfst zoeken ratten warmere, droge plekken op en trekken ze vaker richting schuurtjes, kruipruimtes en woningen. Dat is ook het moment om je tuin winterklaar te maken en meteen te controleren op gaten bij de fundering, schuttingen en schuurtjes. In het voorjaar en de zomer ligt de nadruk juist op voedselbronnen zoals fruit, compost en vogelvoer, omdat ratten dan volop buiten foerageren en zich voortplanten.
Begin met de basis: voedsel weg, water afdekken en kieren dichten. Zie je ondanks die maatregelen nog steeds verse sporen, wacht dan niet te lang met een vangkooi of het inschakelen van een gecertificeerd bestrijder, want een kleine overlast groeit bij ratten razendsnel uit tot een hardnekkig probleem.
Veelgestelde vragen
Rattenkeutels zijn ongeveer 1,5 tot 2 centimeter lang en spoelvormig, muizenkeutels zijn een stuk kleiner en korreliger. Ratten maken ook grotere holen van zo’n 6 tot 9 centimeter doorsnee, terwijl muizengaten vaak niet groter zijn dan een potlood. Zie je vette veegsporen langs een muur of schutting, dan loopt daar vrijwel zeker een rat.
Nee, voor particulieren zijn in Nederland geen chemische middelen tegen ratten toegelaten, zowel binnen als buiten niet. Bestrijding met vallen of klemmen op je eigen terrein mag wel. Voor hardnekkige overlast schakel je een gecertificeerd bedrijf in met het KPMB-keurmerk voor knaagdierbeheersing.
Een vrouwtjesrat is ongeveer drie weken drachtig en werpt gemiddeld 6 tot 10 jongen per keer. Met tot wel vijf worpen per jaar kan een paar ratten binnen een jaar uitgroeien tot een flinke kolonie. Snel ingrijpen bij de eerste sporen voorkomt dat het uit de hand loopt.
Ja, gemorst vogelvoer onder een voederhuisje en een open composthoop met etensresten zijn twee van de belangrijkste aantrekkingsfactoren. Gebruik een afgesloten voederstation, veeg dagelijks gemorst voer weg en composteer geen gekookt voedsel, vlees of zuivel.
Nee, een val of klem plaatsen op grond die niet van jou is, mag niet, ook niet in een plantsoen of park. Overlast die van een naburig perceel komt, meld je bij de eigenaar of bij de gemeente, die vaak een eigen aanpak heeft voor openbaar groen.
