Een egel in de tuin is goed nieuws: het betekent dat je tuin voedsel, schuilplekken en een veilige doorgang biedt. Toch roept zo’n bezoeker vragen op. Hoe weet je zeker dat er een egel rondloopt, wat mag je wel en niet voeren, en wanneer is er iets mis? In dit artikel lees je alles wat je moet weten om egels in de tuin goed te helpen.
Hoe weet je of je een egel in de tuin hebt?
Egels zijn nachtdieren en slapen overdag het grootste deel van de tijd. De kans dat je er een ziet, is dus klein. Gelukkig laten ze genoeg sporen achter waaraan je kunt zien of er een egel in de tuin woont of langskomt.
Keutels herkennen
Het duidelijkste bewijs zijn egelkeutels. Ze zijn donker tot zwart, worstvormig en ongeveer 3 tot 5 centimeter lang. Vaak glinsteren ze een beetje door de resten van kevers en andere insecten die erin zitten. Je vindt ze meestal op het gazon, op het terras of langs de rand van een border.
Andere sporen
- Pootafdrukken: kleine afdrukjes van zo’n 2,5 centimeter met vijf tenen, goed zichtbaar in modder, zand of op een bedauwd gazon.
- Geluiden: egels snuiven, smakken en knorren opvallend luid. In de paartijd hoor je soms een hard gesnuif terwijl twee egels rondjes om elkaar draaien.
- Looppaadjes: smalle paadjes door hoog gras of langs de schutting, vaak richting een gat in de afscheiding.
- Een leeg voerbakje: verdwijnt kattenvoer ’s nachts terwijl er geen kat in de buurt is, dan is een egel een goede verdachte.
Wil je het zeker weten? Strooi een dun laagje zand op een tegel naast een bakje voer en kijk de volgende ochtend naar de afdrukken. Ook een eenvoudige wildcamera met nachtzicht laat precies zien wie er ’s nachts op bezoek komt.
Is een egel in de tuin gevaarlijk?
Nee, een egel in de tuin is niet gevaarlijk voor mensen, kinderen of huisdieren. Egels vallen niet aan en rollen zich bij gevaar op tot een stekelige bal. Ze eten juist slakken, rupsen en kevers, waardoor ze in de moestuin een handige hulp zijn.
Wel zijn er een paar aandachtspunten. Egels dragen vaak vlooien en teken, maar egelvlooien zijn gespecialiseerd en blijven niet op mensen, honden of katten zitten. Daarnaast kunnen egels bacteriën bij zich dragen. Pak een egel daarom alleen op met tuinhandschoenen of een handdoek en was daarna je handen.
Een hond kan een egel flink verwonden of er zelf een bloedende neus aan overhouden. Laat je hond ’s avonds even aan de lijn in de tuin als je weet dat er een egel rondloopt. Katten en egels gaan meestal prima samen; ze negeren elkaar of de kat blijft op afstand.
Wat mag je een egel voeren en wat niet?
Een egel vindt zijn eigen voedsel: regenwormen, kevers, rupsen, slakken en spinnen. Bijvoeren is niet nodig in een gezonde tuin, maar kan helpen in droge zomers en in het najaar, als jonge egels moeten aansterken voor de winter. Doe het dan wel met het juiste voer.
| Wel geven | Niet geven |
|---|---|
| Droge kattenbrokjes (bij voorkeur met kip of vlees) | Melk of zuivel: egels kunnen lactose niet verteren en krijgen diarree |
| Speciaal egelvoer | Brood en andere graanproducten: vult wel, maar voedt niet |
| Vers, schoon water in een ondiepe schaal | Gedroogde meelwormen, pinda’s en zonnebloempitten: slecht voor botten en gebit |
| Een klein beetje natvoer voor katten | Kruidige etensresten en zoetigheid |
Zet het voer ’s avonds neer en ruim restjes de volgende ochtend op, zodat je geen ratten aantrekt. Een bakje water is vooral in droge, warme periodes waardevol. Gebruik een lage, stevige schaal waar een egel niet in kan verdrinken.
Een egelvriendelijke tuin maken
Een egel legt per nacht al snel 1 tot 2 kilometer af en bezoekt daarbij tientallen tuinen. Dichte schuttingen en strak betegelde tuinen maken dat lastig. Met een paar eenvoudige aanpassingen wordt jouw tuin een veilige plek waar egels graag terugkomen.
Een egelpoortje in de schutting
Het belangrijkste wat je kunt doen, is egels laten doorlopen. Een opening van ongeveer 13 bij 13 centimeter onderaan de schutting is groot genoeg voor een egel en te klein voor de meeste honden. Overleg wel even met de buren, want het gat komt uit in hun tuin.
- Meet een plek onderaan de schutting af, liefst bij een border of struik waar de egel beschut kan lopen.
- Zaag met een decoupeerzaag een opening van ongeveer 13 x 13 centimeter uit de onderste plank of het onderste paneel.
- Schuur de randen glad zodat er geen splinters of scherpe hoeken overblijven.
- Houd de doorgang aan beide kanten vrij van stenen, takken en hoge plantenbakken.
- Sluit je de tuin af met gaas of een betonplaat? Til de onderkant dan op één plek iets op of graaf een kleine doorgang uit.
Bladhoop, takkenril en een egelhuisje
Egels slapen overdag graag in een droog, beschut nest. Laat in het najaar een hoop bladeren liggen in een rustige hoek, eventueel onder een struik. Ook een takkenril of een hoop snoeihout is een prima schuilplek.
Een egelhuisje is een goede aanvulling. Kies een model van minstens zo’n 50 bij 50 centimeter met een ingang van ongeveer 13 bij 13 centimeter, liefst via een gangetje zodat katten er niet in kunnen. Zet het op een droge, rustige plek, op een paar tegels tegen optrekkend vocht, en vul het voor een derde met droge bladeren of hooi.
Tip: Draai de opening van het egelhuisje van de heersende windrichting af, in Nederland meestal naar het noordoosten of oosten. Zo blijft het nest droog en tochtvrij.
Gevaren in de tuin wegnemen
- Gebruik geen slakkenkorrels of ander gif: egels eten de vergiftigde slakken en worden er ziek van.
- Laat een robotmaaier niet ’s avonds of ’s nachts rijden; overdag maaien is veiliger voor egels.
- Controleer hoog gras en struiken voordat je gaat maaien of met een bosmaaier werkt.
- Leg een plank of stenen trapje in de vijver, zodat een egel die erin valt er weer uit kan klimmen.
- Hang sportnetten en tuingaas op een halve meter hoogte of rol ze ’s avonds op.
- Kijk een takkenhoop of composthoop eerst goed na voordat je hem verbrandt of omzet met een riek.
Winterslaap: wat doet een egel in de winter?
Egels houden een winterslaap van ruwweg eind oktober of november tot maart of april, afhankelijk van de temperatuur. Hun lichaamstemperatuur zakt dan tot ongeveer 5 graden en hun hartslag gaat flink omlaag. Zo verbruiken ze zo weinig mogelijk energie.
Om de winter te overleven, moet een egel genoeg vetreserve hebben. Jonge egels uit een late worp hebben het daarom zwaar. Bijvoeren met kattenbrokjes in september en oktober kan ze net dat extra steuntje geven.
Tijdens een zachte winterperiode wordt een egel soms even wakker om te drinken of een beter nest te zoeken. Laat dus ook in de winter een bakje water staan op een vorstvrije plek. Verstoor een slapende egel in een bladhoop of egelhuisje zo min mogelijk; wakker worden kost veel energie.
Wanneer bel je een egelopvang?
Een gezonde egel laat zich overdag bijna nooit zien. Zie je er een die in het licht rondscharrelt, stilligt of wankelt, dan is er vaak iets aan de hand. Uitzondering is een moeder die in de zomer overdag nestmateriaal verzamelt en daarna snel weer verdwijnt.
Neem contact op met een egelopvang, dierenambulance of wildopvang in je regio als je een van deze signalen ziet:
- De egel loopt overdag rond, ligt plat of zit suf in de zon.
- Hij wankelt, valt om of loopt rondjes.
- Je ziet wonden, vliegeneitjes of maden tussen de stekels.
- Hij hoest, niest of piept bij het ademen.
- Je vindt jonge egeltjes zonder moeder die na een paar uur nog steeds piepen.
- Het is laat in het najaar en de egel is klein, als indicatie lichter dan zo’n 500 gram.
Wacht je op advies? Zet de egel met handschoenen in een hoge kartonnen doos met een handdoek erin en plaats hem op een rustige, warme plek. Een in een doek gewikkelde kruik met lauwwarm water helpt een onderkoelde egel. Geef geen melk en ga niet zelf dokteren; de opvang vertelt je wat de volgende stap is.
Zo is een egel in de tuin geen raadsel meer. Met een open schutting, een rommelig hoekje en een bakje water help je deze nuttige tuingast al flink op weg.
Veelgestelde vragen
Kijk naar zwarte, worstvormige keutels van 3 tot 5 centimeter met glinsterende insectenresten. Ook kleine pootafdrukken, luid gesnuif in de avond en kattenvoer dat ’s nachts verdwijnt wijzen op een egel. Een wildcamera geeft de meeste zekerheid.
Een egel valt niet aan en is niet gevaarlijk. Een hond kan zich wel bezeren aan de stekels of de egel verwonden, dus houd hem ’s avonds even in de gaten. Egelvlooien gaan niet over op honden en katten.
Nee. Egels kunnen melk niet verteren en krijgen er diarree van, wat gevaarlijk kan zijn. Brood vult wel, maar bevat niet de voedingsstoffen die een egel nodig heeft. Geef liever droge kattenbrokjes en een ondiepe schaal water.
Een opening van ongeveer 13 bij 13 centimeter onderaan de schutting is voldoende. Een egel past er makkelijk door, terwijl de meeste honden er niet doorheen kunnen. Overleg wel even met de buren voordat je gaat zagen.
Meestal wel, want egels zijn nachtdieren en een egel die overdag rondloopt is vaak ziek, gewond of verzwakt. Bel dan een egelopvang of dierenambulance voor advies. Alleen een moederegel die kort nestmateriaal verzamelt, is overdag geen reden tot zorg.
