Juist in de koude maanden zie je de meeste vogels in de tuin. Eten is schaars, de nachten zijn lang en een goed gevulde voerplek trekt al snel mezen, mussen en merels aan. In dit artikel lees je welke vogels je kunt verwachten, wat je wel en niet voert en hoe je je tuin het hele jaar vogelvriendelijk maakt.
Welke vogels in de tuin zie je in de winter?
Welke vogels in de tuin opduiken, hangt af van je woonplek en van wat je tuin te bieden heeft. In een stadstuin met weinig groen zie je vooral mussen, merels en mezen. Heb je struiken, een heg en wat bomen, dan wordt het rijtje al snel langer.
- Koolmees: zwarte kop, witte wangen en een gele buik met zwarte streep. Dol op pinda’s en vetbollen.
- Pimpelmees: kleiner dan de koolmees, met een blauw petje. Hangt acrobatisch aan netjes en silo’s.
- Roodborst: oranje borst en een brutale houding. Zoekt vaak op de grond en volgt je als je in de tuin spit.
- Merel: het mannetje is zwart met een gele snavel, het vrouwtje bruin. Eet graag fruit en wormen op de grond.
- Huismus: leeft in groepjes en houdt van dichte struiken of klimop om in te schuilen.
- Winterkoning: een piepklein bruin vogeltje met een opgestoken staartje en een verrassend luide zang.
- Vink: het mannetje heeft een roze borst en blauwgrijze kop. Pikt zaden vooral van de grond.
- Ekster en kauw: slimme alleseters die snel doorhebben waar iets te halen valt.
Daarnaast zie je in de winter regelmatig de houtduif, de Turkse tortel, de heggenmus en soms een groenling of putter. Wie geduld heeft en rustig achter het raam zit, ontdekt vaak meer soorten dan verwacht.
Vogels voeren in de winter: wat geef je wel?
Kleine vogels verliezen op een koude nacht een flink deel van hun lichaamsgewicht om warm te blijven. Overdag moeten ze die reserves weer aanvullen. Vogels voeren in de winter helpt ze die periode door. Bijvoeren mag overigens het hele jaar: vogels verleren daardoor niet zelf voedsel te zoeken.
Niet elke vogel eet hetzelfde. Met een gevarieerd aanbod op verschillende hoogtes trek je de meeste soorten aan.
| Vogel | Favoriet voer | Waar aanbieden |
|---|---|---|
| Koolmees, pimpelmees | Ongezouten pinda’s, vetbollen, zonnebloempitten, vogelpindakaas | Hangend (silo, houder) |
| Huismus, vink | Zadenmengsel, zonnebloempitten, beukennootjes | Voedertafel of grond |
| Merel | Stukjes appel of peer, rozijnen (geweekt) | Op de grond bij een struik |
| Roodborst, winterkoning | Gedroogde of levende meelwormen, fijne zaden | Laag, beschut |
| Houtduif, tortel | Zadenmengsel, maïs | Op de grond |
Begin bij voorkeur in de herfst, zodat vogels je voerplek al kennen als de vorst invalt. Wees daarna consequent: als vogels op jouw voer rekenen, laat de voederplek dan niet ineens leeg in een koude periode.
Wat geef je beter niet?
Goedbedoeld voer is niet altijd goed voer. Sommige etensresten doen meer kwaad dan goed, zeker als vogels er in de winter veel van eten.
- Brood: vult wel, maar bevat weinig voedingsstoffen, zwelt op in de maag en trekt ratten en meeuwen aan. Oud of beschimmeld brood is helemaal af te raden.
- Gezouten voedsel: geen gezouten pinda’s, chips, kaasresten of gewone pindakaas. Vogels kunnen slecht tegen zout.
- Gekruide etensresten: vlees met saus, gebak en restjes van je bord horen niet op de voedertafel.
- Vetbollen in plastic netjes: vogels kunnen met hun pootjes of tong verstrikt raken. Haal het netje eraf en gebruik een metalen houder.
- Melk: vogels kunnen lactose niet goed verteren.
Voedertafel, voedersilo en hygiëne
Een voedertafel is ideaal voor mussen, vinken en merels, een voedersilo of pindahouder vooral voor mezen. Combineer bij voorkeur beide, zodat de verschillende soorten elkaar minder in de weg zitten.
De juiste plek kiezen
Zet de voerplek op een rustige plek met zicht vanuit huis, op ongeveer 1,5 tot 2 meter hoogte. Zorg voor een struik of heg op een paar meter afstand, zodat vogels snel kunnen schuilen voor een sperwer. Te dicht bij dichte begroeiing is weer niet handig, want daar kan een kat zich verstoppen.
Schoonhouden: zo doe je dat
Waar veel vogels samenkomen, verspreiden ziektes zich makkelijk. Een bekende is trichomonas (geelknop), die vooral groenlingen en vinken treft. Met een vaste schoonmaakroutine verklein je dat risico flink.
- Geef niet meer voer dan in een of twee dagen op gaat, zodat er niets beschimmelt.
- Veeg de voedertafel elke paar dagen schoon en verwijder poep en natte voerresten.
- Maak tafel, silo en waterbak ongeveer eens per week of twee schoon met heet water en een borstel. Laat alles goed drogen voordat je opnieuw vult.
- Verplaats de voederplek af en toe een paar meter, zodat de grond eronder niet vervuilt.
- Zie je zieke vogels (pluizig, suf, slijm rond de snavel)? Stop dan een paar weken met voeren, zodat de vogels zich verspreiden.
Water in de winter
Vogels hebben ook in de winter water nodig, om te drinken en om hun veren schoon te houden. Bij vorst bevriezen sloten en vijvers, en dan is een open waterplek in de tuin een uitkomst.
Gebruik een ondiepe schaal van een paar centimeter diep met een ruwe bodem, zodat vogels niet uitglijden. Ververs het water dagelijks en giet bij vorst ’s ochtends lauw water in de schaal. Voeg nooit zout, suiker of antivries toe, en leg geen piepschuim of dekentjes in het water.
Tip: leg een pingpongbal of een klein stukje hout in de drinkschaal. Door de wind beweegt het water een beetje, waardoor het minder snel dichtvriest.
Nestkastjes ophangen: wanneer en waar?
De winter is het perfecte moment om nestkastjes op te hangen. Hang ze bij voorkeur in de herfst of uiterlijk vóór maart op. Vogels gebruiken een kastje in de winter al als slaapplek en gaan vanaf het vroege voorjaar op zoek naar een broedplek.
- Hoogte: minimaal 2 meter, buiten bereik van katten.
- Richting: laat de opening naar het oosten of noordoosten wijzen, weg van felle middagzon en regen.
- Vlieggat: 28 millimeter voor de pimpelmees, 32 millimeter voor de koolmees en huismus.
- Rust: niet boven de voedertafel of naast een druk pad. Hang kastjes van dezelfde soort niet te dicht bij elkaar.
Kies een kastje zonder zitstokje, want dat helpt vooral rovers als eksters. Maak oude nestkastjes in de herfst schoon: haal het oude nestmateriaal eruit en giet er kokend water in tegen vlooien en mijten. Gebruik geen schoonmaakmiddelen.
Vogels in de tuin lokken met beplanting
Voer en nestkastjes zijn een mooie aanvulling, maar beplanting is de basis. Een tuin met struiken, bessen en bladeren levert het hele jaar insecten, zaden en schuilplekken op. Daar profiteren niet alleen vogels van, ook bijvoorbeeld een egel in de tuin.
- Besdragende struiken: lijsterbes, meidoorn, vuilboom, Gelderse roos en hulst leveren in herfst en winter voedsel.
- Klimplanten: klimop en wilde wingerd bieden nestplekken en beschutting; klimop bloeit laat en draagt bessen in de late winter.
- Groenblijvers: een dichte haag of groenblijvende bomen voor een kleine tuin geven ook in de winter dekking.
- Uitgebloeide planten: laat zaadhoofden van zonnebloem, kaardebol en grassen staan tot het voorjaar.
Ruim de tuin in de herfst niet te netjes op. Een hoopje blad of takken onder de struiken zit vol insecten en is een favoriete zoekplek voor de merel, roodborst en winterkoning. Meer ideeën vind je in onze categorie dieren in de tuin.
Veelgestelde vragen
Je kunt het hele jaar bijvoeren, maar de herfst is een goed startmoment. Vogels leren dan je voerplek kennen voordat de vorst invalt. Blijf daarna consequent voeren zolang het koud is.
Brood is af te raden. Het bevat weinig voedingsstoffen, zwelt op in de maag en trekt ratten en meeuwen aan. Geef liever zaden, ongezouten pinda’s, vetbollen of stukjes fruit.
Veeg de voedertafel elke paar dagen schoon en maak hem ongeveer eens per week of twee grondig schoon met heet water. Geef niet meer voer dan in een of twee dagen op gaat, zodat er niets gaat schimmelen.
Laat de opening naar het oosten of noordoosten wijzen. Zo staat het kastje niet in de felle middagzon en waait de regen er niet in. Hang het op minstens 2 meter hoogte op een rustige plek.
Ja, vogels drinken ook in de winter en houden hun veren schoon met water. Zet een ondiepe schaal neer, ververs het water dagelijks en vul bij vorst aan met lauw water. Voeg nooit zout of antivries toe.
