Struiken voor in de tuin kies je op basis van standplaats, functie en onderhoud, niet alleen op uiterlijk. Groenblijvende soorten zoals buxus en laurier houden de tuin het hele jaar vol, terwijl bloeiende struiken als hortensia en vlinderstruik voor kleur zorgen in lente en zomer. Hieronder lees je welke struiken voor in de tuin passen bij jouw situatie, hoe ver je ze van de erfgrens moet planten en wanneer je het beste kunt snoeien.
Welke struiken voor in de tuin passen bij jouw situatie
Voordat je naar een tuincentrum gaat, bepaal je eerst drie dingen: hoeveel zon de plek krijgt, hoeveel ruimte je hebt en welke functie de struik moet vervullen. Een struik voor een smalle border naast de schutting heeft andere eisen dan een solitair middenin het gazon of een haag langs de erfgrens. In een kleine tuin kies je bij voorkeur compacte soorten die niet jaarlijks fors gesnoeid hoeven te worden, terwijl je in een grote tuin ook ruimte hebt voor struiken die uitgroeien tot twee meter of meer.
Zon, schaduw of halfschaduw
De meeste bloeiende struiken, zoals vlinderstruik en lavendel, willen minimaal een halve dag volle zon om goed te bloeien. Rododendron en hortensia doen het juist beter in halfschaduw, zeker op zandgrond die snel uitdroogt. Groenblijvende soorten als taxus en laurier zijn flexibeler en groeien zowel in zon als in schaduw, al blijft de groei in schaduw trager.
Groenblijvende struiken houden de tuin het hele jaar vol
Een tuin met alleen bloeiende struiken oogt in de winter kaal. Groenblijvende struiken voor in de tuin, zoals buxus, laurierkers en taxus, zorgen voor structuur in elk seizoen en vormen een goede basis voor een border. Ook bamboe wordt steeds vaker gebruikt als wintergroene afscheiding in moderne tuinen, al heeft bamboe een wortelscherm nodig om woekeren te voorkomen. Voor kleinere tuinen zijn compacte soorten interessant, zoals de Abelia Magic Daydream die ongeveer 60 centimeter hoog wordt, of dwergsoorten als Weigela Picobella Rosa van rond de 40 centimeter en Viburnum opulus Compactum van ongeveer een meter.
- Buxus, als bol of haag, groeit traag en is goed te snoeien in vorm
- Laurierkers, snelle groeier, geschikt als groenblijvende haag
- Taxus, zeer winterhard en vormvast, maar bessen zijn giftig
- Bamboe, wintergroen en modern, let op een wortelscherm
- Abelia Magic Daydream, compact en geschikt voor pot of kleine border
| Struik | Volwassen hoogte | Prijsindicatie |
|---|---|---|
| Buxus bol | 30 tot 100 cm | vanaf € 18,99 |
| Sneeuwbalhortensia | 100 tot 150 cm | vanaf € 11,99 |
| Vlinderstruik (paarsblauw) | 150 tot 250 cm | vanaf € 11,99 |
| Abelia Magic Daydream | ca. 60 cm | prijs verschilt per tuincentrum |
| Weigela Picobella Rosa | ca. 40 cm | prijs verschilt per tuincentrum |
| Viburnum opulus Compactum | ca. 100 cm | prijs verschilt per tuincentrum |
Bloeiende struiken geven kleur in elk seizoen
Met een paar goed gekozen bloeiende struiken heb je bijna het hele jaar kleur in de tuin. In het vroege voorjaar bloeien sierkers en forsythia, gevolgd door magnolia. In de zomer nemen hortensia, vlinderstruik en lavendel het over, en rododendron zorgt voor opvallende bloemtrossen in late lente. Richting het najaar geven struiken als Euonymus alatus een vurige herfstkleur aan blad, nog voordat ze kaal worden. Voor terugkerende kleur verderop in het seizoen combineer je dit soort struiken vaak met winterharde vaste planten in dezelfde border.
Spreiding over het seizoen
Plant je drie of vier struiken met verschillende bloeitijden bij elkaar, dan voorkom je een border die drie weken kleurrijk is en daarna negen maanden saai groen. Noteer bij aankoop altijd de bloeiperiode op het etiket en spreid je keuze bewust over het jaar.
Struiken voor een haag, dit zijn de regels over de erfgrens
Wil je struiken voor in de tuin gebruiken als erfafscheiding of haag, dan gelden er wettelijke afstandsregels die op geen enkele inspiratiepagina genoemd worden, maar die wel voor discussie met de buren kunnen zorgen. Volgens artikel 5:42 van het Burgerlijk Wetboek moeten heggen, struiken en heesters minimaal 50 centimeter van de erfgrens staan, gemeten vanaf het hart van de plant tot de grens. Voor bomen geldt een andere norm: die moeten op minimaal 2 meter afstand staan. Heeft een struik al langer dan 20 jaar op zijn plek gestaan, dan vervalt het recht van de buren om verplaatsing te eisen. Wil je een hele erfafscheiding aanleggen met struiken en eventueel een hekwerk, lees dan ook het stappenplan over een schutting plaatsen in je tuin voor de aanvullende regels rond hoogte en vergunning.
Gemeenten kunnen via de APV extra regels stellen aan hagen langs de openbare weg, bijvoorbeeld over maximale hoogte bij uitritten. Twijfel je over jouw situatie, dan is navraag bij de gemeente of een check op kadaster.nl de snelste manier om zekerheid te krijgen.
Struiken planten doe je in deze stappen
Een struik die goed geplant wordt, groeit sneller aan en heeft minder last van droogte in het eerste jaar. Graaf altijd een ruimer plantgat dan de kluit, zodat de wortels zich makkelijk kunnen uitbreiden in losse grond.
- Graaf een plantgat dat ongeveer twee keer zo breed is als de kluit en even diep
- Werk compost of tuinaarde door de uitgegraven grond om de bodem te verbeteren
- Zet de struik in het gat met de bovenkant van de kluit gelijk met het maaiveld
- Houd de wettelijke afstand van minimaal 50 centimeter tot de erfgrens aan
- Vul het gat aan, druk de grond licht aan en maak een gietrand
- Geef direct 10 tot 15 liter water en herhaal dit wekelijks in droge periodes
Tip: plant groenblijvende struiken bij voorkeur in het najaar, wanneer de bodem nog warm is en de struik wortel kan schieten voordat de vorst komt. Bloeiende struiken in pot kun je vrijwel het hele jaar planten, zolang de grond niet bevroren is.
Snoeien, let op timing en broedseizoen
Veel adviezen zeggen simpelweg dat je struiken na de vorst snoeit, zodra het voorjaar begint, maar dat is niet het hele verhaal. De Wet natuurbescherming verbiedt het verstoren van broedende vogels en hun nesten, ook in je eigen achtertuin. Er staat geen harde kalenderdatum in de wet, maar in de praktijk wordt half maart tot half juli aangehouden als broedseizoen, omdat de meeste tuinvogels dan nestelen. Controleer een struik dus altijd eerst op bezette nesten voordat je de heggenschaar erin zet, ook buiten die periode, want sommige vogels broeden vroeger of later.
Groenblijvende hagen zoals buxus en laurier knip je meestal twee keer per jaar, rond eind mei en eind augustus, buiten de drukste broedperiode. Bloeiende struiken snoei je het beste direct na de bloei, zodat je de bloemknoppen voor het volgende seizoen niet wegsnijdt.
Vogelvriendelijke struiken en giftige soorten om te vermijden
Bessenstruiken zijn een directe manier om meer vogels in de tuin te krijgen. Meidoorn en lijsterbes leveren binnen twee tot drie jaar al fruit dat vogels aantrekt, en zijn daarmee een van de snelste manieren om een kale tuin aantrekkelijk te maken voor merels, roodborstjes en spreeuwen. Combineer zo’n struik met een nestkastje en een plekje water, en je ziet al snel meer soorten in de tuin, zoals beschreven op de pagina over vogels in de tuin.
Niet elke struik is geschikt in een tuin met kleine kinderen of huisdieren. Taxusbessen, rododendronblad en oleander zijn giftig bij inname, en buxus kan bij honden en katten voor maag- en darmklachten zorgen. Kies in zo’n geval bewust voor aantoonbaar veilige soorten zoals meidoorn, lijsterbes of hortensia, en informeer bij twijfel altijd even bij het tuincentrum.
Droogtebestendige struiken voor een klimaatbestendige tuin
Door drogere zomers wordt waterbehoefte een steeds belangrijker criterium bij het kiezen van struiken voor in de tuin. Lavendel en olijf hebben na het eerste groeiseizoen nauwelijks bijwatering nodig en doen het goed op doorlatende, zonnige grond. Buxus en taxus zijn eveneens redelijk droogtebestendig zodra ze goed geworteld zijn, terwijl hortensia juist gevoelig blijft voor uitdroging en in warme zomers regelmatig water nodig heeft. Een laag mulch of houtsnippers rond de voet van de struik helpt vocht vast te houden en voorkomt dat de bodem snel opdroogt.
Werk je de border rond je struiken verder af met bodembedekkers of een paar groenblijvende soorten uit het overzicht met groenblijvende bomen voor een kleine tuin, dan houd je ook in de winter een tuin die er verzorgd uitziet zonder dat je veel hoeft bij te sproeien.
Kies uiteindelijk niet meer dan vier of vijf verschillende struiken voor je tuin, zodat het geheel rustig blijft ogen en je het onderhoud overzichtelijk houdt. Noteer bij aanschaf de uiteindelijke hoogte en breedte, reken de plantafstand na en je voorkomt dat je over een paar jaar alsnog moet verplanten of snoeien in het broedseizoen.
Veelgestelde vragen
Volgens artikel 5:42 van het Burgerlijk Wetboek moet een struik of heester minimaal 50 centimeter van de erfgrens staan, gemeten vanaf het hart van de plant. Voor bomen geldt een afstand van minimaal 2 meter. Staat een struik al langer dan 20 jaar dichterbij, dan kan je buurman niet meer eisen dat je hem verplaatst.
De Wet natuurbescherming verbiedt het verstoren van broedende vogels, ook in je eigen tuin. Er is geen vaste wettelijke datum, maar in de praktijk wordt half maart tot half juli aangehouden als broedseizoen. Check een struik altijd eerst op nesten voordat je gaat snoeien, ook buiten die periode.
Taxus, rododendron en oleander staan bekend als giftig bij inname van blad, bes of zaad. Buxus is licht giftig en kan bij honden en katten maag- en darmklachten geven. Twijfel je over een soort in een tuin waar kleine kinderen of huisdieren komen, kies dan voor een aantoonbaar veilige soort zoals meidoorn of lijsterbes.
Voor een kleine tuin kies je een compacte soort zoals Abelia Magic Daydream, die ongeveer 60 centimeter hoog wordt, of dwergsoorten als Weigela Picobella Rosa van rond de 40 centimeter. Zo blijft de tuin overzichtelijk en hoef je minder te snoeien.
Geef een pas geplante struik de eerste groeiperiode in droge weken 10 tot 15 liter water per week, verdeeld over een of twee beurten. Na het eerste jaar heeft een struik met een goed wortelgestel veel minder bijwatering nodig, zeker bij droogtebestendige soorten zoals lavendel en olijf.
